বাংলা কৃৎ প্রত্যয়

আমাদের আজকের বিষয় প্রকৃতি প্রত্যয় – বাংলা কৃৎ প্রত্যয়। আমরা এর আগে সংস্কৃত কৃৎ প্রত্যয় বিষয়ে পূর্ণাঙ্গ তালিকা দিয়েছি। আজকের আলোচনায় বাংলা কৃৎ প্রত্যয়ের তালিকা ও উদাহরণ পাওয়া যাবে। সম্পূর্ণ তালিকা পেতে পুরোটা পড়ুন। প্রকৃতি প্রত্যয় বিষয়ক অন্যান্য আলোচনা পেতে নীচের অংশ দেখুন।

বাংলা কৃৎ প্রত্যয় – অ

পড়্‌ + অ = পড়, ছুট্‌ + অ = ছুট, কাঁদ্‌ + অ = কাঁদ, হার্‌ + অ = হার, ডাক্‌ + অ = ডাক, ডুব্‌ + অ = ডুব, বুল্‌ + অ = বোল, দুল্‌ + অ = দোল, চল্‌ + অ = চল ইত্যাদি।

অন

বাঁধ্‌ + অন = বাঁধন, নাচ্‌ + অন = নাচন, ভাঙ্‌ + অন = ভাঙন, নড়্‌ + অন = নড়ন, কাঁদ্‌ + অন = কাঁদন, গড়্‌ + অন = গড়ন, চল্‌ + অন = চলন, ঝুল্‌ + অন = ঝুলন ইত্যাদি।

অত, অতি (তি), অতা (তা)

বস্‌ + অত = বসত, মান্‌ + অত = মানত, ফির্‌ + অত = ফিরত, বস্‌ + অতি = বসতি, উঠ্‌ + তি = উঠতি, ঘাট্‌ + তি = ঘাটতি, চল্‌ + তি = চলতি, জান্‌ + তা = জানতা ইত্যাদি।

আ, আই, আও

দেখ্‌ + আ = দেখা, পা + আ = পাওয়া, ধর্‌ + আ = ধরা, রাঁধ্‌ + আ = রাঁধা, হাস্‌ + আ = হাসা, বুন্‌ + আ = বোনা, চল্‌ + আ = চলা, মিল্‌ + আ = মেলা, ছাড়্‌ + আ = ছাড়া, লড়্‌ + আই = লড়াই, বাঁধ্‌ + আই = বাঁধাই, চড়্‌ + আই = চড়াই, ঘির্‌ + আও = ঘেরাও, ফল্‌ + আও = ফলাও ইত্যাদি।

অন্ত

বাড়্‌ + অন্ত = বাড়ন্ত, ঘুম্‌ + অন্ত = ঘুমন্ত, চল্‌ + অন্ত = চলন্ত, উড়্‌ + অন্ত = উড়ন্ত, ফল্‌ + অন্ত = ফলন্ত, ডুব্‌ + অন্ত = ডুবন্ত, ফুট্‌ + অন্ত = ফুটন্ত, ঝুল্‌ + অন্ত = ঝুলন্ত ইত্যাদি।

আন্‌ (আনো), আনি

চাল্‌ + আন্‌ = চালান (চালানো), জুতা + আন্‌ = জুতান (জুতানো), হাতা + আন্‌ = হাতান (হাতানো), যোগা + আন্‌ = যোগান (যোগানো), ঠকা + আন্‌ = ঠকান (ঠকানো), শাসা + আনি = শাসানি, শুনা + আনি = শুনানি, হাঁকা + আনি = হাঁকানি, ধমকা + আনি = ধমকানি ইত্যাদি।

অনি, উনি

কাঁপ + অনি = কাঁপনি, নাচ্‌ + অনি = নাচনি, ছাঁক্‌ + অনি = ছাঁকনি, কাঁপ + উনি = কাঁপুনি, রাঁধ + উনি = রাঁধুনি, খাট্‌ + উনি = খাটুনি, পিট্‌ + উনি = পিটুনি, চাল + উনি = চালুনি, বিনা + উনি = বিনুনি ইত্যাদি।

ইয়া, ইয়ে

দেখ্‌ + ইয়া = দেখিয়া, খা + ইয়া = খাইয়া, বল্‌ + ইয়া = বলিয়া, খেল্‌ + ইয়া = খেলিয়া, গা + ইয়ে = গাইয়ে, নাচ্‌ + ইয়ে = নাচিয়ে, খা + ইয়ে = খাইয়ে, লিখ্‌ + ইয়ে = লিখিয়ে, লড়্‌ + ইয়ে = লড়িয়ে ইত্যাদি।

উক, উয়া

মিশ্‌ + উক = মিশুক, ভূ + উক = ভাবুক, নিন্দ্‌ + উক = নিন্দুক, পড়্‌ + উয়া = পড়ুয়া ইত্যাদি।

না

ধর্‌ + না = ধন্না, কাঁদ্‌ + না = কান্না, বাট্‌ + না = বাটনা, ঝর্‌ + না = ঝর্ণা, বাজ্‌ + না = বাজনা, ঢাক্‌ + না = ঢাকনা ইত্যাদি।


প্রকৃতি প্রত্যয়ের অন্যান্য আলোচনা

সংস্কৃত কৃৎ প্রত্যয়
প্রকৃতি প্রত্যয় – সাধারণ আলোচনা
আমাদের ইউটিউব চ্যানেল

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top